Przemoc na randce
|
Agnieszka Czapczyńska Artykuł ukazał się w miesięczniku „Niebieska Linia”, październik 2009 Przemoc na randce Problem przemocy w związkach nastolatków wydaje się społecznie nikły w porównaniu z bezkresem przemocy, do jakiej dochodzi w związkach małżeńskich osób dorosłych. Tymczasem statystyki, przede wszystkim amerykańskie, bo takimi głównie dysponujemy, biją na alarm. Przemoc w związkach nastolatków jest podobnie nasilona, jak to co dzieje się w relacjach dorosłych. Oto kilka przykładowych danych:
Formy Przemocy w związku nastolatków Przemoc wśród nastolatków przybiera generalnie rzecz biorąc znane nam formy przemocy psychicznej, fizycznej i seksualnej. Również typowo dla naszej kultury większość sprawców przemocy to chłopcy. Jeśli sprawczyniami są dziewczyny, sięgają przede wszystkim po przemoc psychiczną. Warto się przyjrzeć szczegółowo formom przemocy na randce, ponieważ tylko znajomość specyfiki zachowań w młodzieżowej subkulturze może nam pomóc w rozpoznawaniu problemu często głęboko schowanego przed oczami dorosłych. 1. Przemoc psychiczna Jako społeczność hołdujemy mitowi, że podstawowym sygnałem przemocy w związku jest przemoc fizyczna - siniaki, złamania itp. Prawda o przemocy jest zupełnie inna. Wszelkie statystyki na ten temat mówią, że zanim dojdzie do przemocy fizycznej w związku, zwykle poprzedza ją wielomiesięczna czy wieloletnia historia przemocy psychicznej. W niektórych związkach granica przemocy psychicznej nigdy nie zostaje przekroczona. W innych przemoc psychiczna jest preludium innych form prześladowań stosowanych przez sprawcę. Przemoc psychiczna potrafi być najbardziej niszczącym typem przemocy, ponieważ degraduje poczucie własnej wartości ofiary, czyniąc z niej osobę okaleczoną wewnętrznie. Do najbardziej typowych form przemocy psychicznej wśród nastolatków należą: * wyzwiska - „Jesteś grupa, głupia, leniwa, nikt cię nie będzie chciał”, „suka, krowa, dziwka”, „masz wielką dupę”, „nie rozumiem dlaczego się z tobą spotykam” - to cytaty.Ofiary z czasem przestają reagować na obelgi, bo uważają, że to prawda. Akceptują taki sposób traktowania ze strony chłopaka, ponieważ potwierdza on ich złe mniemanie na swój temat. * kontrola za pomocą użycia nowoczesnych technologii - dla sprawcy są to kolejne narzędzia do sprawowania kontroli nad ofiarą. Kilkanaście telefonów lub sms-ów w ciągu godziny, po to by sprawdzić gdzie jest dziewczyna, z kim przebywa, po co tam jest, w jakim stroju itp. Gdyby nie pewien nadmiar, można by sądzić, że mamy do czynienia z namiętną miłością, która nie pozwala wytrzymać chwili bez ukochanej. Sprawcy potrafią kontrolować każdy krok ofiary, wymuszać na niej konieczność bycia w stałym kontakcie - nie wolno jej rozstawać się z telefonem, ponieważ on w każdej chwili może zadzwonić i będzie bardzo zły, jeśli ona nie odbierze. Czasami dzwonią w ciągu nocy czy w trakcie zajęć dziewczyny zmuszając ją do ciągłej koncentracji na relacji i utrzymując w stałym napięciu i gotowości. * wymuszanie stałej gotowości do kontaktu ze sprawcą - wyobraźmy sobie sytuację, w której chłopak umawia się z dziewczyną, że zadzwoni o godzinie 20. Jest dla niej bardzo ważną osobą, więc już od 19.45 będzie czujnie krążyła wokół telefonu, pilnowała, żeby nikt inny nie blokował połączenia lub będzie chodziła ze słuchawką przy sobie. Telefon nie dzwoni o 20, milczy o 20.15, nie odzywa się o 21. Myśli dziewczyny są coraz bardziej skoncentrowane na wyobrażaniu sobie najgorszych wersji, uwaga krąży wokół sprawcy w tak intensywny sposób, że nie możliwa jest nauka czy odpoczynek. Jeśli taka sytuacja dzieje się jednorazowo w relacji, można ją zrozumieć, bo przytrafia się każdemu, jeśli to stała praktyka, stanowi formę przemocy. * używanie wulgaryzmów jako formy adoracji - określenia „suka” czy „dziwka” wchodzą do języka nastolatków jako określenia o zabarwieniu pozytywnym. „Umówiłem się z moją suką na wieczór” - dziewczyny uczą się reagować na te określenia w pozytywny sposób, traktując je jako wyraz twardego, męskiego przywiązania do nich. * monopolizowanie czasu ofiary - to niezwykle romantyczne dla dziewczyny, że chłopak chce z nią spędzać każdą minutę swojego życia. Z czasem jednak zamienia się to w prawdziwą niewolę. Sprawca zaczyna dyktować ofierze z kim wolno jej się spotykać, w jakim czasie, z kim może rozmawiać, na kogo wolno jej patrzeć itp.. Autonomiczne zachowania ofiary karze wybuchami niekontrolowanej złości, odrzuceniem, przemocą fizyczną. W rezultacie ofiara powoli wycofuje się ze swoich relacji rówieśniczych i zaczyna spędzać czas tylko ze sprawcą. Zwykle w takiego rodzaju związku dziewczynie nie wolno wychodzić z przyjaciółmi bez jego zgody lub obecności, chłopakowi wolno wszystko. * izolowanie od rodziny i przyjaciół - idzie to w parze z monopolizacją czasu ofiary. Dla rodziców powinien to być poważny sygnał ostrzegawczy. Czy rytm życia córki zmienił się w radykalny sposób odkąd jest ze swoim chłopakiem? Czy unika kontaktów z najbliższymi? Czy zachowuje się jakby miała ciągle jakieś sekrety? Taktyka monopolizowania czasu jest bardzo skutecznym sposobem na uzależnianie od siebie drugiej osoby. Odizolowana po jakimś czasie od otoczenia ofiara zaczyna mieć w życiu tylko jedna bliską osobę - sprawcę. Powoduje to, że będzie trwała z nim w związku pomimo coraz większych strat osobistych. * sprawianie, żeby dziewczyna czuła się niepewna w różnych momentach swojego życia - wystarczy szepnąć do ucha podczas spotkania towarzyskiego „Ale ci się zrobił pryszcz ” albo „Masz nieświeży oddech, zrób coś” żeby ze spontanicznej osoby zrobić skurczoną, napiętą i wstydzącą się siebie istotę. Jeśli ona próbuje się bronić przed jego krytycyzmem, on mówi, że to przecież z miłości i troski o nią. * obwinianie - z perspektywy sprawcy nic nie jest jego winą, za wszystko odpowiedzialna jest ofiara. „Popchnąłem cię, bo mnie sprowokowałaś swoim komentarzem”, „Jestem zazdrosny, oni się na ciebie gapią, bo ubierasz się jak kurwa” itp. Za wszystkie trudności pojawiające się w związku odpowiedzialność przerzucana jest na dziewczynę, która zwykle jest nauczona kulturowo i rodzinnie uważać, że to prawda. Często w takich sytuacjach przyjmuje taktykę „starania się”, tak aby następnym razem zadowolić partnera i uniknąć przemocy. * skracanie dystansu w związku - np. mówienie „kocham cię” na drugiej czy trzeciej randce, kiedy realnie nie ma nawet możliwości dobrze się wzajemnie poznać. Takie wyznanie uniesie pod niebiosa każdą spragnioną ciepła i akceptacji dziewczynę. Miłość nie jest możliwa w tak krótkim czasie, możliwe jest pożądanie lub fascynacja. Szybko padające wielkie wyznania miłości, zapewnienia o potrzebie związku na zawsze, mówienie „chcę żebyś była matką moich dzieci” itp., czynią ofiary całkowicie bezwolnymi wobec oczekiwań partnera. * wymuszanie współczucia wobec siebie - jest to sposób na przywiązywanie do siebie poprzez pokazywanie się jako ofiara. Dziewczyna zaczyna widzieć sprawcę jako „biednego, nie rozumianego przez nikogo, pozbawionego dobrego dzieciństwa itp.”. Wymuszanie kontaktów ze sobą poprzez wpędzanie w poczucie winy „możesz oczywiście iść na to spotkanie z koleżankami, ale mi będzie naprawdę bardzo źle bez ciebie”. Sprawca czasem posuwa się do straszenia samobójstwem. Dziewczyna staje się tą jedyną, która może i chce mu pomóc. Bardzo kusząca wizja, tyle że jej konsekwencją jest całkowite ubezwłasnowolnienie „pomagaczki”, która nie zrobi żadnego autonomicznego kroku obawiając się, że „biedak” coś sobie zrobi. * straszenie - zwykle zaczyna się w miarę delikatnie od zdań „Nie myśl nawet o...”, „Jeśli kiedykolwiek zrobisz …, to ja…”. Po jakimś czasie wypowiedzi te eskalują do poważnych gróźb przeciwko zdrowiu czy życiu dziewczyny, jej bliskich, jej przyjaciół, jej zwierząt itp. Sposobem radzenia sobie ze strachem ze strony ofiary jest minimalizowanie zagrożenia „on tak tylko mówi, nigdy by tego nie zrobił”. Groźby dotyczące zdrowia i życia powinny być traktowane na serio i wymagają natychmiastowej interwencji.
* śledzenie - zazdrosny, kontrolujący, zaborczy partner potrafi zachowywać się w związku jak oficer śledczy: „z kim rozmawiałaś?”, „czego dotyczyła rozmowa?”, „gdzie byłaś 15 minut po wyjściu ze szkoły?”, „dlaczego oddzwoniłaś na mój telefon dopiero po 30 minutach?”. Dziewczyna jest rozliczana z każdej minuty swojego życia. * upokarzanie w miejscach publicznych - jest to taktyka służąca podważeniu wartości drugiej osoby. „Co ty sobie myślałaś wkładając te szorty, myślisz że jesteś Dodą?” pyta ni stąd ni zowąd partner przy swoich kolegach. A potem przytula ją i daje całusa. Kiedy ona czuje się urażona, mówi jej że jest przewrażliwiona i że tylko żartował. Wszyscy razem śmieją się z tej sytuacji. Dziewczyna wraca do domu i płacze do poduszki nawet nie rozumiejąc dlaczego, bo przecież wszystko jest ok. * niszczenie cennych dla ofiary przedmiotów - jest to sposób na pokazywanie przez sprawcę swojej dominacji - „mogę wziąć wszystko, co do ciebie należy i zrobię z tym co zechcę”. Sprawca nie dba o przedmioty należące do partnerki, tak jak nie dba o jej uczucia. Ofiara płacze bo sprawca podarł jej ulubiona książkę z dzieciństwa, a on śmieje się z jej łez, mówiąc, że jest infantylna. Po jakimś czasie ofiara myśli, że rzeczywiście jest infantylna, to była przecież jakaś „głupia książka z dzieciństwa”. 2. Przemoc seksualna Przemoc seksualna wiąże się zarówno z fizycznym zmuszaniem do niechcianych przez partnerkę form intymności, jak i stosowaniem manipulacyjnych form nacisku, tak aby bała się powiedzieć „nie”. * Gwałt podczas randki - amerykańskie dane dotyczące gwałtów na randce są alarmujące. Ten typ przemocy stanowi 67 % nadużyć seksualnych do jakich dochodzi w populacji nastolatków. Jedna trzecia młodych kobiet w wieku 14-17 lat podaje, że przynajmniej raz w życiu doświadczyła gwałtu na randce. W starszej kategorii wiekowej liczba ofiar rośnie. Przykładowe dane pochodzące z badań Suanne Agetorn z Behavior Research Institute podają następujące statystyki:
* Wymuszanie różnych form intymności np. pocałunków jest jedną z form pokazywania dominacji „biorę to na co mam ochotę nie licząc się z twoją wolą”. W subkulturze młodzieżowej jest mało popularne proszenie dziewczyn o zgodę na pocałunek. Wymuszanie polega też na manipulowaniu poczuciem wartości dziewczyn np. poprzez zarzucanie jej, że jest zimna, mało kobieca itp. bo odmawia. Sprawcy stosują „pranie mózgu” wmawiając partnerkom co jest „normalne” a co nie, lub co powinny zrobić dla swojego chłopaka, bo „faceci muszą to mieć, inaczej szukają gdzie indziej”. Dziewczyny opowiadają o miesiącach praktyk seksualnych ze swoimi partnerami, podczas których czuły tylko ból, o zmuszaniu do współżycia z osobami trzecimi, o wymuszaniu przyglądania się seksowi swojego chłopaka z innymi partnerkami, byciu zmuszanymi do seksu bez środków antykoncepcyjnych np. bez prezerwatywy, doświadczeniach sadystycznych form seksu itp.
* Obelgi o charakterze seksualnym - „jesteś gruba, masz mały biust, jesteś niekobieca, nie umiesz się całować” itp. Degradacja werbalna sfery seksualnej dziewczyny jest narzędziem służącym podporządkowaniu sprawcy, pokazaniu jej niskiej wartości w tym jakże delikatnym obszarze, po to by sprawca czuł się całkowitym panem sytuacji. 3. Przemoc fizyczna Przemoc fizyczna wydawałaby się najprościej rozpoznawalnym sygnałem przemocy, aczkolwiek bylibyśmy w błędzie sądząc, że rodzi natychmiastową reakcję obronną ofiary czy też jej otoczenia. Młode dziewczyny podobnie jak dojrzałe kobiety w związkach chronią sprawców ukrywając obrażenia ciała, minimalizując przemoc, tłumacząc zachowanie sprawcy jego problemami emocjonalnymi itp. Przemoc fizyczna może też nie dotyczyć bezpośrednio ciała ofiary, wystarczy, aby sprawca w jej obecności uderzył pięścią w ścianę, kopnął z całej siły jej rower niszcząc koło itp. Każde z tych zachowań służy wymuszeniu posłuszeństwa i zależności płynącej z lęku przed zachowaniami sprawcy. Bibliografia : "But I love him, Protecting Your Teen Daughter from Controlling, Abusive Dating Relationships", dr. Jill Murray "What Parents Reed to Know About Dating Violence", Barrie Levy, Patricia Occhiuzzo Giggans "Ending Violence In Teen Dating Relationships, A Resource Guide for Parents and Pastors", Al Miles |
